Amersfoort is de officieuze restauratiehoofdstad van Nederland. Daarom is het Eemklooster – Amersfoorts grootste rijksmonument – een van de best denkbare plekken voor BOEi, voluit: Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van industrieel erfgoed.

Sinds eind september 2012 heeft deze toonaangevende partij in het behoud van industrieel, religieus en agrarisch vastgoed haar domicilie in en rond de voormalige eetzaal van de zusters van Onze Lieve Vrouw.  “Wij zeggen weleens dat wij ons druk maken over gevonden voorwerpen op de vastgoedmarkt”, lacht Arno Boon, al elf jaar directeur van BOEi. “Als een gebouw rijksmonument is en de eigenaar weet niet wat hij ermee moet doen, dan willen wij graag helpen om het gebouw een nieuwe bestemming en exploitatie te geven. We kunnen investeerder, ontwikkelaar en adviseur zijn in een project.” Herbestemming is geen makkelijk werk, weet oud-journalist Boon uit eigen ervaring. Hij was als in de jaren negentig als burger betrokken bij de herbestemming van Steenfabriek De Bovenste Polder in Wageningen, een industrieel object dat nu eigendom is van BOEi. Nu herbergt het pand, naast woningen voor onder andere de beheerders ook oefenruimten voor popmuzikanten, stallingruimte voor een kanovereniging, een waterscoutinggroep en ateliers voor kunstenaars. Sindsdien is Boon gegrepen door de uitdaging om waardevolle gebouwen een nieuw leven te geven. Zo stapte hij bij BOEi aan boord. Inmiddels helpt deze non-profit organisatie behalve industriële monumenten ook monumentale religieuze en agrarische objecten om een doorstart te maken.

Thumbnail van Zorg voor iconen van stad en land
Wij maken ons druk over gevonden voorwerpen op de vastgoedmarkt

Begint eer ge bezint
Wie de indrukwekkende brochure doorkijkt met projecten die BOEi nu onderhanden heeft, zou verwachten dat elk project eerst helemaal tot op de komma wordt uitgedacht en van een exploitatie wordt voorzien, voordat er ook maar iets gebeurt. Maar het omgekeerde is het geval. “Wij hebben ontdekt dat je er ‘gewoon’ in moet stappen. Als je probeert alles van tevoren helemaal uit te knobbelen, kom je er niet. Herbestemmen van dit soort panden is moeilijk, omdat het zo afwijkt van wat eigenaars en overheden gewend zijn. Nederland is een nieuwbouwland. We scheiden functies (wonen, werken, onderwijs, cultuur) keurig in gebieden en gebouwen, dat staat haaks op wat deze monumenten vragen. Die krijgen juist een nieuw leven door functies bij elkaar te brengen. Er bestaat geen recept. Je kunt niet het ene plan op het andere gebouw plakken. Elk gebouw vergt een nieuwe oplossing.”

Eemklooster
In 2012 verhuisde BOEi, gedreven door de groei van haar werk, naar het Eemklooster. “Wij zorgen voor gebruik en hergebruik van de iconen van stad en land. Dus kunnen we het – naar de aard van ons werk – niet maken om in een modern kantoorpand te gaan zitten. Het Eemklooster voelde vanaf dag één als thuis. De eerste week dacht ik na m’n werk: ik zet de computer uit, de tv aan en pak een biertje. Het voelt niet als kantoor, maar toch kun je hier lekker werken.”

De kwaliteit van dit gebouw wordt volgens Boon bepaald door een aantal dingen. “Het begint al met de verhalen die de huismeester hier vertelt als je de eerste keer komt. Maar het zit ’m ook in de intimiteit van het gebouw. Het is 25.000 vierkante meter groot, maar toch geeft het een geborgen sfeer. Het is aan de ene kant in zichzelf gekeerd, maar tegelijk is het open en licht.”

“Ons vorige kantoor in Hoevelaken was een oud koetshuis. Het is verbouwd en van alle moderne snufjes voorzien, zoals gebalanceerde luchtinstallatie. Maar hoe mooi het aan de buitenkant ook was, eenmaal ín het koetshuis was je het monument kwijt. Hier in het Eemklooster blijft dat monumentale bewaard. Ik kan blijven kijken naar de binnentuin, de gevels, de ritmiek. De seizoenen zijn steeds anders. Prachtig gewoon.”

Synergie
Het pand is levendig, niet in de laatste plaats doordat steeds meer huurders met eenzelfde mindset de weg vinden naar het Eemklooster. “Je moet als huurder geraakt willen worden door de intrinsieke kwaliteit. Het is hier niet perfect. Ramen sluiten soms niet optimaal”, zegt Boon met een halve knipoog naar de verhuurder. “Maar je waait er echt niet uit, zoals sommigen weleens veronderstellen. Wat wij hebben uitgegeven om het voor ons geschikt te maken, valt reuze mee. We zijn heel trots op de oude keuken. Daar hebben we eigenlijk alleen een grote tafel neergezet. De rest is gebleven zoals we het aantroffen. Kasten zoals ze erin werden gezet toen het pand gebouwd werd. De keuken vormt nu het warme middelpunt van ons kantoor.”

Het Eemklooster trekt mensen aan met visie en dromen. “Het herbestemmen van oude panden zoals het Eemklooster, komt eigenlijk voort uit de kraakbeweging van de jaren tachtig. Wat toen illegaal en marginaal was, is nu legaal en hip. Je hoeft niet diep overtuigd links liberaal te zijn om de mogelijkheden van dit soort gebouwen te zien.”

Daardoor ontstaat synergie ook vanzelf, is de ervaring van Boon. “In veel van onze projecten leven er hoog gespannen verwachtingen rond synergie. Wat mij betreft begint het met levendigheid en het organiseren van ontmoetingen. Dát kan uitgroeien, en doet synergie ontstaan.”

Alle Huurders